Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Mekke'de imzalanan stratejik anlaşma, küresel savunma sanayisinde dengeleri değiştiriyor. Üç ülkenin ortak üretim hedefiyle bir araya gelmesi yeni bir savunma ekseni oluştururken, yarım yüzyıldır birlik çatısı altında hareket eden Avrupa'da ise tam tersi bir kriz tablosu yaşanıyor. Rekabet, iş paylaşımı ve liderlik çekişmeleri, Avrupa Birliği'nin savaş uçağından yeni nesil tankına kadar milyarlarca euroluk projelerini çıkmaza soktu.
Türkiye'nin beşinci nesil savaş uçağı KAAN için Suudi Arabistan'ın yatırım yapabileceği gündemdeki yerini korurken, Pakistan'ın savaş uçaklarında Türk mühimmatları halihazırda aktif olarak kullanılıyor. Türkiye'nin Pakistan ile yürüttüğü MİLGEM ve havacılık projelerine, Suudi Arabistan ile gerçekleştirilen insansız hava aracı ve teknoloji transferi hamleleri eşlik ediyor. İmzalanan yeni savunma anlaşmasıyla birlikte İHA, füze, mühimmat ve hava savunma sistemlerinde ortak üretimin hızla genişlemesi bekleniyor. Bölgedeki diğer ülkelerin de bu stratejik ittifaka dahil olabileceği belirtiliyor.
Avrupa Birliği ülkeleri savunma harcamalarını rekor seviyelere taşırken, en büyük kriz bu bütçenin ortak bir savunma sanayisine dönüştürülememesi oldu. Avrupa Savunma Ajansı verilerine göre, AB ülkelerinin savunma harcamaları 2025 yılında yüzde 20 artışla 418 milyar euroya ulaştı. Bu rakamın 2026'da 454 milyar euroyu bulması öngörülüyor. Ancak devasa bütçeye rağmen ortak savunma ekipmanı tedarikinin toplam içindeki payı yalnızca yüzde 24'te kaldı. Avrupa'nın yıllardır ulaşmayı planladığı yüzde 35'lik ortak tedarik hedefi bir kez daha hayal kırıklığıyla sonuçlandı.
Avrupa'nın ABD'den bağımsız bir hava gücü oluşturma iddiasının merkezinde yer alan ve 100 milyar euroluk büyüklüğe ulaşması beklenen 6. nesil savaş uçağı projesi FCAS, Dassault Aviation ile Airbus arasındaki fikri mülkiyet ve liderlik savaşlarının gölgesinde kaldı. Fransa, Almanya ve İspanya'nın öncülük ettiği programın mevcut yapısıyla ilerleyemeyeceği netleşti.
Karada ise Fransa ve Almanya'nın Leopard 2 ile Leclerc tanklarının yerini alması için başlattığı Ana Muharebe Tankı (MGCS) projesi, pay anlaşmazlıkları nedeniyle 2040'lı yıllara ertelendi. Denizde de tablo değişmedi; İngiltere, Fransa ve İtalya'nın 1990'larda başlattığı Horizon yeni nesil hava savunma gemisi projesi, sanayi şirketlerinin iş paylaşımı kavgaları yüzünden dağıldı.
Avrupa'nın ABD yapımı MQ-9 Reaper sistemlerine alternatif olarak geliştirmek istediği Eurodrone programında da sular durulmuyor. Fransa, Almanya, İtalya ve İspanya ortaklığında yürütülen projede 2026 yılı itibarıyla yeni bir kriz patlak verdi. Dassault ile Airbus arasındaki iş paylaşımı kavgası zirveye çıkarken, Dassault CEO'su Eric Trappier yaşanan kurumsal gerilimi şu sözlerle gözler önüne serdi:
"Airbus, şirketimizi programdan tamamen dışlamaya çalışıyor."
Avrupa Komisyonu ise yayımladığı Avrupa Savunma Beyaz Kitabı'nda kıtanın küçük ulusal pazarlara bölündüğünü ve üretim ölçeğinin yetersiz kaldığını açıkça itiraf ediyor. Komisyon, 2030 yılına kadar ortak tedarikin yüzde 35'e, savunma yatırımlarının ise en az yüzde 55'inin Avrupa üzerinden gerçekleştirilmesine çabalasa da, geçmişteki Eurofighter ve Rafale ayrılığında olduğu gibi üye ülkelerin kendi yollarını çizme eğilimi birliğin en büyük engeli olmaya devam ediyor. O dönem İngiltere, Almanya, İtalya ve İspanya ortak savaş uçağı programında kalırken Fransa masadan kalkarak kendi yolunu izlemişti. Avrupa'nın bugün yaşadığı krizler, geçmişteki bu bölünmelerin yapısal bir soruna dönüştüğünü kanıtlıyor.