Türkiye, eski Dışişleri Bakanı ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Genel Sekreteri Feridun Sinirlioğlu'nu Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreterliği için resmen aday gösterdi.
Sinirlioğlu'nun adaylığının, BM Güvenlik Konseyi'nde yapılan son yoklamada da mevcut adaylardan biri üzerinde uzlaşı sağlanamamasının ardından açıklanması dikkat çekti.
BM Genel Sekreterliği için aylardır devam eden yarışta henüz bir isim üzerinde mutabakat sağlanamadığı belirtilirken Türkiye'nin adaylık için bu aşamaya kadar beklediği öğrenildi.
Türkiye'nin BM Daimi Temsilcisi Büyükelçi Ahmet Yıldız, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Sinirlioğlu'nun uluslararası tecrübesini ve görevin gerektirdiği nitelikleri dikkate alarak aday gösterilmesini uygun bulduğunu açıkladı.
Yıldız, Türkiye'nin yeni Genel Sekreter'in Latin Amerika ve Karayipler bölgesinden çıkmasına yönelik teamüle saygı duyduğunu, bu nedenle adaylık için bugüne kadar beklendiğini belirtti.
Ancak yarışta mutabakat sağlanamaması üzerine Türkiye'nin Sinirlioğlu'nun adaylığını resmen sunduğu aktarıldı.
BM Genel Sekreterliği için yürütülen sürecin kritik aşaması Güvenlik Konseyi'nde gerçekleştiriliyor.
15 üyeli Konsey'de adayların durumunu görmek amacıyla gayriresmi "straw poll" olarak adlandırılan yoklamalar yapıldığı, 30 Ekim'de gerçekleştirilen yedinci turda da yeni Genel Sekreter konusunda uzlaşma sağlanamadığı bildirildi.
Önceki turun sonuçlarına göre öne çıkan isimler arasında Kosta Rikalı Rebeca Grynspan, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Arjantinli Rafael Grossi ve Guyana'nın BM Daimi Temsilcisi Carolyn Rodrigues-Birkett bulunuyor.
Ancak Güvenlik Konseyi'nde bugüne kadar hiçbir adayın gerekli uzlaşıyı sağlayamadığı belirtiliyor.
Son turlarda daimi üyelerin oylarının ayırt edilebildiği yoklamada önde gelen adayların tamamının en az bir veto yetkisine sahip ülkeden olumsuz oy aldığı aktarılmıştı.
Bu tablo, yarışın mevcut adayların dışında bir uzlaşı ismine yönelebileceği ihtimalini gündeme getirdi. Türkiye'nin Sinirlioğlu hamlesinin de tam bu aşamada gelmesi dikkat çekti.
Sinirlioğlu'nun katılmasıyla BM Genel Sekreterliği yarışındaki isimlere yeni bir aday eklenmiş oldu.
Kosta Rikalı Rebeca Grynspan'ın yarışın güçlü isimlerinden biri olduğu belirtilirken UAEA Başkanı Rafael Grossi ile Guyanalı diplomat Carolyn Rodrigues-Birkett'in de Güvenlik Konseyi'ndeki yoklamalarda öne çıktığı aktarıldı.
Birleşik Arap Emirlikleri'nin ise kısa süre önce Devlet Bakanı ve deneyimli diplomat Lana Zaki Nusseibeh'i aday gösterdiği bildirildi.
Yarışta ayrıca Ekvadorlu diplomat Ivonne A-Baki, eski BM Genel Kurul Başkanı Maria Fernanda Espinosa ve Ugandalı diplomat Olara Otunnu gibi isimler de bulunuyor.
Bununla birlikte yarışın başından bu yana Latin Amerika ve Karayipler bölgesinden ve tercihen kadın bir ismin seçilmesi yönünde diplomatik beklenti bulunduğu belirtiliyor.
Bu durum Sinirlioğlu'nun önündeki önemli dezavantajlardan biri olarak görülüyor.
BM Genel Sekreteri'nin seçilmesinde 193 üyeli Genel Kurul son kararı veriyor ancak asıl belirleyici aşamanın Güvenlik Konseyi olduğu biliniyor.
BM Şartı'nın 97'nci maddesine göre Genel Sekreter, Güvenlik Konseyi'nin tavsiyesi üzerine Genel Kurul tarafından atanıyor.
Bir adayın Güvenlik Konseyi'nin tavsiyesini alabilmesi için en az 9 üyenin desteğine ihtiyaç duyduğu belirtiliyor.
Ancak sayı tek başına yeterli değil. Konseyin daimi üyeleri ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa'dan herhangi birinin veto kullanması halinde adayın Güvenlik Konseyi'nden geçmesi mümkün olmuyor.
Bu nedenle Sinirlioğlu'nun yarıştaki geleceğinin de büyük ölçüde söz konusu 5 başkentin tutumuna bağlı olacağı belirtiliyor.
Sinirlioğlu'nun yaklaşık 40 yıllık diplomasi kariyerinin adaylık sürecinde öne çıkabilecek unsurlar arasında bulunduğu belirtiliyor.
2015 yılında Dışişleri Bakanlığı görevini üstlenen Sinirlioğlu, 2016-2023 yılları arasında Türkiye'nin BM Daimi Temsilcisi olarak New York'ta görev yaptı.
Sinirlioğlu'nun 2024 yılında 57 katılımcı devletten oluşan AGİT'in Genel Sekreterliğine seçilmesi de diplomatik tecrübesi açısından dikkat çekiyor.
Sinirlioğlu, bu göreve getirilen ilk Türk diplomat olmuştu. AGİT'teki görevi nedeniyle ABD, Rusya ve Avrupa ülkeleriyle aynı diplomatik platformda çalışma tecrübesine sahip olmasının da adaylık sürecinde önem taşıyabileceği değerlendiriliyor.
Sinirlioğlu'nun adaylığında en önemli belirsizliğin ise Güvenlik Konseyi'nin 5 daimi üyesinin yaklaşımı olduğu belirtiliyor.
Bunun yanında BM'deki bölgesel rotasyon beklentisinin de Türk diplomat açısından dezavantaj oluşturabileceği ifade ediliyor.
Bir diğer dikkat çeken unsur ise Güvenlik Konseyi'nin mevcut geçici üyelerinden Yunanistan'ın tutumu.
Sinirlioğlu'nun adaylığının gündeme gelmesinden önce uluslararası basında yer alan değerlendirmelerde Yunanistan ve İsrail'in Türk diplomatın adaylığına karşı çıkabileceği öne sürülmüştü. Ancak iki ülkenin de veto yetkisi bulunmuyor. Bu nedenle Sinirlioğlu açısından kritik eşik, ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa'dan herhangi birinin adaylığı bloke edip etmeyeceği olacak.
Mevcut Genel Sekreter Antonio Guterres'in görev süresi 31 Aralık 2026'da sona erecek. Yeni Genel Sekreter'in ise 1 Ocak 2027 itibarıyla görevi devralması planlanıyor.